سلام مادرای خوب. تمام مبحث تغذیه تکمیلی رو در اینجا به صورت کامل آوردم امیدوارم ببینید، لذت برید و سئوال داشتید حتماً بپرسین. بازم ممنون   راستی منو از دعای خیرتون فراموش نکنین!!!


پایان 6 ماهگی یعنی 180 روز بعد از تولد بهترین زمان برای شروع غذای کمکی است.

زیرا:

از 6 ماهگی به بعد نیاز اغلب شیرخواران به انرژی و برخی ریز مغذی ها مانند آهن، روی و ... افزایش می یابد که باید از طریق غذای کمکی تأمین شود.

ذخیره آهن شیرخواری که به موقع متولد شده است تقریباً حوالی 6 ماهگی به حداقل میرسد بنابراین اگر آهن را از طریق غذاهای کمکی و قطره یا شربت آهن دریافت نکند ممکن است مبتلا به کم خونی شود.

 

 

در سن 4 تا 6 ماهگی در صورتی که شیرخوار علیرغم تغذیه مکرر (حداقل 12 بار در 24 ساعت و به مدت 5 روز) رعایت وضعیت صحیح شیرخوردن از سینه مادر و اطمینان از تخلیه کامل سینه در هر وعده، افزایش وزن کافی نداشته باشد، پزشک ممکن است شروع غذای کمکی را توصیه کند.

یعنی فقط با افزایش وزن نامناسب می توان با توصیه پزشک معالج، تغذیه تکمیلی را در 4 ماهگی آغاز کرد.

نحوه شروع و ادامه تغذیه تکمیلی

در این زمان هدف اصلی آن است که شیرخوار با طعم غذا و خوردن آن به وسیله قاشق آشنا شود.

فرزندتان ظرف مدت کوتاهی غذا خوردن با قاشق را فرا خواهد گرفت. بیرون ریختن غذا از دهان کاری بسیار طبیعی است و لزوماً دلیل دوست نداشتن غذا نیست.

توصیه می شود از این ماه برحسب میل شیرخوار به خصوص در فصل گرما هر روز چند نوبت آب جوشیده خنک شده به او ارائه شود. آب لوله کشی یک دقیقه جوشانده شود قابل استفاده است و از دادن آب معدنی جلوگیری شود.

روز

مقدار

اول

1 قاشق

دوم

2 قاشق

سوم

3 قاشق

چهارم

4 قاشق

پنجم

8 قاشق

ششم

12قاشق

 

 

هفته دوم ماه هفتم

در روزهای اول و دوم هفته دوم بهتر است علاوه بر فرنی از حریره نیز استفاده شود و تنوع غذایی ایجاد شود

از روز سوم به بعد می توان سوپ را به برنامه غذایی او اضافه کرد.

اگر شیرخوار فرنی یا حریره را دوست نداشت:

مایعات: شیر مادر همچنان ادامه می یابد.

در مورد بعضی شیرخواران که به نظر می رسد فرنی یا حریره بادام دوست ندارند، می توان از یک حلقه موز رسیده یا یک تکه سیب درختی را پس از جدا کردن پوست آن، رنده کرده و به فرنی یا حریره بادام اضافه نمود. «به» میوه خوش طعمی است و یک قاچ به پخته شده می تواند طعم غذای کودک را دلپذیرتر کند.

هفته سوم و چهارم ماه هفتم

از هفته سوم تا آخر هفته چهارم ماه هفتم سوپ نیز به برنامه غذایی کودک اضافه می شود. این سوپ که با غلظت ماست تهیه می شود مخلوطی از گوشت، برنج و هویج بوده و یکی دو روز بعد سیب زمینی و به تدریج یکی از انواع سبزیها هم به آن اضافه می شود.شروع سوپ هم با یک یا دو قاشق مرباخوری است که بعد از شیرمادر داده می شود.

 

 

برای تنوع بخشیدن به محتوای سوپ می توان به تدریج از انواع سبزیها مانند تره، جعفری، گشنیز، شوید، کرفس، کدو خورشتی، کدو حلوایی و لوبیا سبز استفاده کرد.

به سوپ نباید نمک و یا شکر اضافه نمود.

سوپ را باید پس از پخته شدن نرم و له کرده و به شیرخوار داد و هیچ غذایی را نباید صاف کرد زیرا آب سوپ ارزش غذایی کمتری دارند. همچنین محتوای سوپ را  باید با پشت قاشق له کرده و هرگز از مخلوط کن استفاده ننمود.

در هفته سوم می توان بعد از دادن سوپ به شیرخوار یک قاشق مرباخوری ماست داد. که میتوان این ماست را با سوپ مصرف نمود.

بهتر است در این هفته علاوه بر گوشت و سوپ از پوره انواع سبزیها هم استفاده کرد مانند پوره سیب زمینی، هویج و ... .

در هفته چهارم ماه هفتم بهتر است در تهیه سوپ از پنیر پاستوریزه کم نمک رنده شده در آن نیز استفاده کرد.

هفته اول

صبح

ظهر

عصر

روز اول

فرنی 1 تا 2 قاشق مرباخوری

--

--

روز دوم

فرنی 1 تا 2 قاشق مرباخوری

--

فرنی 1 تا 2 قاشق مرباخوری

روز سوم

فرنی 2 تا 3 قاشق مرباخوری

--

فرنی 2 تا 3 قاشق مرباخوری

روز چهارم به بعد

فرنی یا حریره بادام 4 تا 5 قاشق مرباخوری

--

فرنی یا حریره بادام 4 تا 5 قاشق مرباخوری

هفته دوم

 

 

 

روز اول

فرنی یا حریره بادام

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

فرنی

مقدار: بر حسب میل شیرخوار+1 تا2 قاشق مرباخوری سوپ

فرنی یا حریره بادام

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

روز دوم

فرنی یا حریره بادام

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

فرنی

مقدار: بر حسب میل شیرخوار+2 تا3 قاشق مرباخوری سوپ

فرنی یا حریره بادام

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

روز سوم به بعد

فرنی یا حریره بادام

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

سوپ

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

سوپ

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

 

تغذیه شیرخوار بر اساس منحنی رشد:

1)    اگر وزن شیرخوار بیش از حد انتظار است، خوردن غذا به مقدار یک یا دو قاشق مرباخوری در هر وعده برای او کافی است و جای هیچ نگرانی نیست.

2)    اگر منحنی رشد او مناسب است به طور متوسط در هر وعده 4 تا 5 قاشق مربا خوری غذا کافی است.

3)    اگر منحنی شرد شیرخوار کند است می توان مقدار غذا را زیادتر کرد. (مثلاً در هر وعده غذا تا 10 قاشق مرباخوری)

*    نباید فراموش کرد همانقدر که کمبود وزن کودک باعث نگرانی است چاقی هم می تواند مشکل آفرین باشد.

ماههای هشتم و نهم زندگی

در این دوره برنامه غذایی کودک متنوعتر و قوام غذاها بیشتر میشود. در این دو ماه می توان انواع سوپهای غلیظتر را با استفاده از گوشت، انواع سبزی، سیب زمین، کدو حلوایی، نخود فرنگی تهیه کرد. غلظت این سوپها باید مانند حلیم باشد. به علاوه از این ماه زرده تخم مرغ هم به غذای او اضافه می شود.

برای کودکانی که خوب رشد نمی کنند می توان همزمان با افزایش دفعات شیر مادر، دفعات غذا را هم بیشتر کرد. در مورد کودکانی که شیر مادر را هم خوب می خورند و هم اشتها و تقاضای بیشتری برای خوردن غذا دارند، در صورتی که بر اساس منحنی رشد چاق نباشند دادن غذای بیشتر اشکال ندارد.

هفته اول ماه هشتم

در این هفته به برنامه غذایی کودک زرده تخم مرغ پخته و سفت شده را  اضافه می کنیم. باید دقت شود که زرده کاملاً از سفیده جدا شده و در کمی شیر مادر یا آب جوشیده خنک شده به همراه کمی کره نرم شده و به شیرخوار داده شود.

باید دادن زرده تخم مرغ را از اندازه یک نخود آغاز کرده و ظرف مدت ده روز به یک زرده کامل برسانید.

می توانید زرده تخم مرغ را با پنیر کم نمک نرم کرده و بدهید.

دقت داشته باشید که زرده تخم مرغ را به صورت عسلی یا نیمرو به کودک ندهید.

 سه هفته آخر ماه هشتم

در این سه هفته شما باید به غذای کودک بلغور جو، گندم، یک بار در هفته جگر سالم و میوه های رسیده و نرم شده مانند: سیب، گلابی، هلو، زردآلو، انبه، طالبی، آلو، هندوانه و موز سالم و رسیده را در برنامه غذایی فرزندتان بگنجانید.

بعد از غذا دادن یک یا دو خرمای هسته و پوست گرفته به عنوان دسر برای کودک بسیار لذت بخش است.

ماه نهم

در این ماه حبوبات به غذای کودک اضافه می شود. حالا با استفاده از حبوبات می توان آش های خوشمزه تری را تهیه نمود.

حبوبات را باید از قبل خیس کنیم و آب آنها را دور بریزیم.

بهتر است هر سه روز یکبار یکی از انواع حبوبات را به برنامه غذایی شیرخوار اضافه کنیم.

اضافه کردن عدس یا ماش جوانه زده به سوپ، پوره یا فرنی، ارزشهای غذایی آن را زیاد میکند. 

 

 

 

 

 

 


 

هفته اول

صبح

ظهر

عصر

شب

دو هفته اول ماه هشتم

فرنی

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

+زرده تخم مرغ با کمی پنیر پاستوریزه کم نمک

سوپ تهیه شده از گوشت و برنج و سبزی های نشاسته ای (نخود فرنگی، کدو حلوایی) یا حلیم گندم.

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

فرنی یا پوره سبزی یا پوره میوه

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

همان غذای ظهر

دو هفته دوم ماه هشتم

فرنی

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

+زرده تخم مرغ با کمی پنیر پاستوریزه کم نمک

سوپ تهیه شده از گوشت، بلغور جو یا گندم یا رشته فرنگی یا حلیم گندم.

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

فرنی یا پوره سبزی یا پوره میوه

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

همان غذای ظهر

ماه نهم

فرنی

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

+زرده تخم مرغ با کمی پنیر پاستوریزه کم نمک

سوپ یا حلیم یا آش

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

فرنی یا پوره سبزی یا پوره میوه

مقدار: بر حسب میل شیرخوار

همان غذای ظهر

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ماه دهم، یازدهم و دوازدهم زندگی

طی این سه ماه تنوع، قوام و دفعات غذاها موجب می شود که مهارت جویدن در کودک تقویت شود.

دقت داشته باشید که در این سنین حضور مادر یا پرستار کودک هنگام غذا خوردن وی الزامی است.

تغذیه با شیر مادر همچنان ادامه می یابد.

توصیه می شود که شیر خشک یا شیر پاستوریزه توسط لیوان نشکن به کودک داده شود.

دادن آب میوه از میوه های مجاز، تازه و سالم حداکثر تا ده قاشق مرباخوری در روز که با لیوان یا فنجان داده شود اشکالی ندارد. دادن آب سالم نیز مفید است.

از ده ماهگی به بعد می توان انواع کته ها و خوراک ها به شیرخوار ارائه نمود.دفعات تغذیه 4 تا 5 بار در روز است و مقدار آن بنا به میل شیرخوار.

از این زمان استفاده از حلوا و تکه های کوچک میوه، نان یا بیسکوئیت ساده بدون کرم و خامه که بتوان روی آن کره یا ماست چکیده سالم قرار داد به تنهایی یا همراه با کمی شیرمادر یا شیر پاستوریزه می تواند به برنامه غذایی شیرخوار اضافه شود.

غذاهای انگشتی عبارتند از: تکه های کوچک هویج پخته شده با کمی کره و یا تکه های کوچک سیب زمینی یا کرفس پخته شده با کمی خامه یا کره همچنین ماکارونی خرد شده تکه های کوفته و نیز تکه های نان و بیسکوئیت های ساده و تکه های میوه سالم فصل مانند: سیب، هلو، طالبی، گلابی، موز.

اضافه کردن نمک هنگام صرف غذا، هنوز توصیه نمی شود.

اضافه کردن گرد نعنا، جعفری، و چاشنی هایی مانند آب لیمو ترش، آب نارنج یا گرد لیمو عمانی هنگام پختن غذا، غذای کودک را خوشمزه تر می کند.

زمان ارائه غذای کمکی باید بر اساس برنامه خواب کودک تنظیم شود.

اگر منحنی رشد کودک خوب است و شیر مادر را هم خوب میخورد و میل به خوردن 5 وعده غذا ندارد چهار وعده غذا خوردن هم کافی است.

 

 

 


 

 

 

 

موارد منع مصرف برخی مواد غذایی در شیرخواران:

تا پایان یک سالگی مصرف مواد زیر ممنوع است:

عسل، سفیده تخم مرغ، شکلات، بادام زمینی، خربزه، کیوی، آلبالو، گیلاس، انواع توت، نوشابه های گازدار، آب میوه های صنعتی، چیپس، پفک، سوسیس و کالباس.

مصرف شیر گاو تا پایان 9 ماهگی ممنوع است.

برای شیرخوارانی که به برخی مواد غذایی حساسیت نشان می دهند یا خانواده آنها زمینه آلرژی دارند مواد زیر ممنوع است:

ذرت، محصولات دریایی، کیوی، خربزه، ادویه، مرکبات، آجیل، شیر گاو و گندم.

علائم حساسیت: تظاهرات تنفسی، گوارشی یا پوستی است بنابراین سرفه های خشک و پشت سر هم، عطسه های مکرر، آبریزش بینی، خس خس سینه، وجود خون در مدفوع، اگزما و کهیر.

کدام مواد سبب خفگی می شوند:

·        بادام زمینی، آجیل، ذرت بوداده، سوسیس، استیک، قطعه بزرگ گوشت سفت یا جگر، کرفس، دانه انگور، دانه کشمش، نخودچی، ذرت، حبوبات نرم شده، نقل و آب نبات، قطعه بزرگ شیرینی یا میوه خام.

·        در مورد میوه هایی که هسته دارند می توان این میوه ها را پس از خارج سازی هسته و نرم و له کردن به کودک داد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 فرنــی

  مواد لازم:

      آرد برنج          دو قاشق مرباخوری سرصاف

      شکر                یک قاشق مرباخوری سرصاف

      شیر                  120 میلی لیتر (سی سی) معادل نصف لیوان

 

طرز تهیه:

شیر را پس از به جوش آمدن یک دقیقه در حال جوش نگهدارید و بعد در جای خنک تا سرد شود. (آرد برنج در آب یا شیر سرد به خوبی حل می شود) بعد آرد برنج و شکر را به شیر اضافه کرده روی شعله ملایم قرار دهید و مرتب آن را هم بزنید تا کم کم به قوام مطلوب برسد یعنی از قاشق نریزد.

سعی کنید از نصف قاشق مرباخوری کره استفاده نمائید.

فرنی با شیر مادر

اگر فرنی را با شیر مادر تهیه می کنید اول آرد برنج  و شکر را با آب بپزید و با قوام سفت تری از روی اجاق بردارید تا بعد از اینکه با شیر مادر مخلوط و نرم می کنید به قوام مطلوب برسد. روزهای اول که شیرخوار یک یا دو قاشق مرباخوری فرنی می خورد بهتر است بقیه فرنی تهیه شده را که هنوز شیر مادر به آن اضافه نکرده اید در یخچال بگذارید و دفعات بعد هربار کمی از آن را با شیر خود مخلوط کرده به کودک بدهید در این حالت نیازی به گرم کردن مجدد فرنی نخواهد بود.

 طرز تهیه حریره بادام

مواد لازم:

      مغز بادام شیرین متوسط          5 عدد

      آرد برنج                                  دو قاشق مرباخوری سرصاف

      شکر                                        نصف قاشق مرباخوری

      شیر                                         120 میلی لیتر (سی سی) معادل نصف لیوان

 

طرز تهیه:

مغز بادام ها را در آب جوش خیس کنید بعد از سه تا پنج ساعت پوست آنها را بگیرید و با هر وسیله ای که در منزل دارید آنها را کوبیده یا آسیاب نمائید تا نرم شوند. بعد آرد برنج و شکر و بادام کوبیده شده را به شیر اضافه کرده روی حرارت ملایم بگذارید و مرتب به هم بزنید تا به قوام مورد نظر برسد.

طرز تهیه سوپ سبزی

مواد لازم:

گوشت گوسفند یا گوساله یا مرغ                                 به اندازه یک تخم مرغ

یا گوشت چرخ کرده                                                   یک قاشق غذاخوری پر

پیاز                                                                              یک چهارم پیاز کوچک

جعفری خرد شده                                                        یک قاشق مرباخوری

سیب زمینی                                                                  یک عدد متوسط

هویج                                                                            یک عدد متوسط          

گوجه فرنگی                                                                یک عدد متوسط

برنج یا آرد برنج                                                         یک قاشق مرباخوری

کره                                                                             یک قاشق مرباخوری

 

?  طرز تهیه:

ابتدا گوشت را با پیاز خرد شده کمی تفت بدهید سپس حدود دو لیوان آب به آن اضافه کنید و بگذارید بپزد. بعد هویج و سیب زمینی بسیار خرد شده و برنج را اضافه کنید.

نیم ساعت بعد گوجه فرنگی رنده شده و کره را داخل سوپ بریزید. پس از آن که چند جوش زد و به قوام مطلوب رسید از روی اجاق بردارید.

انواع دیگر سوپها مثل سوپ رشته فرنگی، بلغور جو یا گندم نیز هستند که در آنها از یک قاشق غذاخوری رشته فرنگی خرد شده یا بلغور جو استفاده می شود.

به همه سوپ ها می توانید چند قطره آب لیمو ترش تازه یا آب نارنج تازه اضافه کنید تا خوشمزه تر شوند.

طرز تهیه پوره

مواد لازم:

سیب زمینی                                                                  دو عدد متوسط

شیر                                                                              پنج قاشق غذاخوری

کره                                                                              یک قاشق مرباخوری

 

? طرز تهیه:

از سیب زمینی های زرد و سالم استفاده کنید. ابتدا آنها را کاملاً با پوست بشوئید و با کمی آب بپزید و بعد از پخته شدن  و جدا کردن پوست، سیب زمینی را رنده کرده و با کرده و شیر مخلوط نمائید تا کاملاً نرم و یکنواخت شوند.

برای شیرخوارانی که خوب وزن نمی گیرند می توان یک قاشق مرباخوری پودر بادام یا گردو یا فندق یا زرده تخم مرغ پخته شده به پوره اضافه کرد تا انرژی و مواد مغذی آن بیشتر شود.

کته با ماهیچه

مواد لازم:

ماهیچه                                                                         یک عدد کوچک

پیاز                                                                              یک عدد متوسط

برنج                                                                             چهار قاشق غذاخوری

کره                                                                              یک قاشق مرباخوری

 

? طرز تهیه:

اول ماهیچه را با پیاز و کمی ادویه ( زردچوبه) و آب بپزید و به طوری که بعد از پختن ماهیچه، هنوز مقداری آب برای پختن برنج به صورتی که کاملاً نرم و پخته شود، داشته باشد. برنج و کره را در آب ماهیچه بریزید پخته که شد آن را دم کنید. موقع غذا دادن آن را با پشت قاشق له کنید.


 

 

منابع:

1- بهرامی، دکتر منصور و همکاران، تغذیه شیرخواران از 6 تا 12 ماهگی، ناشر: انجمن ترویج تغذیه با شیر مادر، چاپ 8، زمستان 84

2- کارمل، آنابل، تغذیه و آشپزی برای همه کودکان، ترجمه: امیر صادقی بابلان، نشر دانش ایران 

3- مک لین اسپاک، بنجامین، مراقبت از کودک تا 2 سالگی، منصوره فضیلتی (مترجم) ناشر: معیار اندیشه -خرداد، 1385


نویسنده :فاطمه آزادبخت در ۱۳۸۸/٤/٢۸ - ۱٠:۳۳ ‎ب.ظ